ജന്തർ മന്തർ ഇനി സമരവേദിയല്ല: കേന്ദ്ര നീക്കം നിയമപരമായ പരിശോധനയെ അതിജീവിക്കുമോ?

ന്യൂഡൽഹിയിലെ ചരിത്രപ്രധാനമായ പ്രക്ഷോഭ വേദിയായ ജന്തർമന്തർ (Jantar Mantar) ഔദ്യോഗികമായി സമരാനുമതിയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് (De-notify) കേന്ദ്രസർക്കാരും ഡൽഹി പോലീസും ഉത്തരവിറക്കിയത് വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. പൗരന്മാരുടെ മൗലികാവകാശമായ പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഇത് ബാധിക്കുമെന്നതിനാൽ, ഈ തീരുമാനം നിയമപരമായി നിലനിൽക്കുമോ എന്ന ചോദ്യം ശക്തമാണ്. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന നിയമവശങ്ങളും സാഹചര്യങ്ങളും താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

​1. സുപ്രീം കോടതിയുടെ മുൻകാല നിലപാടുകളും സമാന കേസുകളും

വിലക്കുകൾക്കെതിരെയുള്ള വിധി: 2018-ൽ സുപ്രീം കോടതി ജന്തർമന്തറിലെയും ഇന്ത്യാ ഗേറ്റിലെയും പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്കമേൽ ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്ന സമ്പൂർണ്ണ നിരോധനം റദ്ദാക്കിയിരുന്നു. പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശം പൗരന്മാരുടെ മൗലികാവകാശമാണെന്നും (Article 19), എന്നാൽ ഇത് ക്രമസമാധാന നിലയ്ക്കും പൊതുതാൽപ്പര്യത്തിനും വിധേയമായിരിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.

പുതിയ പശ്ചാത്തലം: അടുത്തിടെ (2026 ഒക്ടോബറിൽ) സുപ്രീം കോടതി ബെഞ്ച് (ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സൂര്യകാന്ത് അധ്യക്ഷനായ ബെഞ്ച്) ജന്തർമന്തർ പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലെ പരിമിതമായ സൗകര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശം നടത്തിയിരുന്നു. സെൻട്രൽ ഡൽഹിയിലെ ഇടുങ്ങിയ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ശൗചാലയങ്ങൾ, കുടിവെള്ളം, വൈദ്യസഹായം തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ കുറവുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച കോടതി, കൂടുതൽ വിശാലവും മെച്ചപ്പെട്ട സൗകര്യങ്ങളുള്ളതുമായ ഇതര വേദികൾ പരിശോധിക്കാൻ സർക്കാരിനോട് നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നു.

​2. കേന്ദ്ര നീക്കത്തിന് അനുകൂലമായ നിയമവശങ്ങൾ (Arguments in Favour)

അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും പൗരസുരക്ഷയും: ജന്തർമന്തർ പ്രദേശം ഇടുങ്ങിയതായതുകൊണ്ടും ഗതാഗത തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതുകൊണ്ടും, പ്രതിഷേധക്കാർക്ക് മികച്ച സൗകര്യങ്ങൾ (ശൗചാലയം, കുടിവെള്ളം, മെഡിക്കൽ എയ്ഡ് മുതലായവ) ഉറപ്പാക്കാൻ പുതിയ സ്ഥലങ്ങൾ ആവശ്യമാണെന്ന വാദമാണ് സർക്കാരിന്റേത്.

​ബദൽ സംവിധാനങ്ങൾ: ഡൽഹിയിൽ മൂന്ന് പുതിയ വലിയ വേദികളാണ് (രാംലീല മൈതാനം, ബുരാരി ഗ്രൗണ്ട്, സി.ബി.ഡി ഗ്രൗണ്ട് ഈസ്റ്റ് ഡൽഹി) പകരം പ്രക്ഷോഭ വേദികളായി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽ പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശം പൂർണ്ണമായി നിഷേധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയാനാകില്ലെന്നും, നിയന്ത്രിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്തിട്ടുള്ളതെന്നും സർക്കാർ വാദിച്ചേക്കാം.

​ഭരണഘടനാപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ: ഭരണഘടന നൽകുന്ന ആർട്ടിക്കിൾ 19(1)(b) പ്രകാരം സമാധാനപരമായി ഒത്തുകൂടാനുള്ള അവകാശമുണ്ടെങ്കിലും, ആർട്ടിക്കിൾ 19(3) അനുസരിച്ച് പൊതുസുരക്ഷയും ക്രമസമാധാനവും മുൻനിർത്തി ഇതിന് ന്യായമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ (Reasonable Restrictions) ഏർപ്പെടുത്താൻ ഭരണകൂടത്തിന് അധികാരമുണ്ട്.

​3. നിയമപരമായ വെല്ലുവിളികളും വിമർശനങ്ങളും (Challenges & Scrutiny)

​പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റം: ഭരണകൂടത്തിന്റെ കണ്ണിൽപ്പെടാനും അധികാരികളുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്താനും എളുപ്പമുള്ള തന്ത്രപ്രധാനമായ ഇടങ്ങളിൽ നിന്ന് സമരങ്ങളെ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് (ഉദാഹരണത്തിന് ബുരാരി പോലുള്ള അകന്ന സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക്) മാറ്റുന്നത് പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ശബ്ദം ഇല്ലാതാക്കാനേ ഉപകരിക്കൂ എന്ന് നിയമവിദഗ്ധരും പ്രതിപക്ഷവും വാദിക്കുന്നു.

​സുപ്രീം കോടതിയുടെ നിർദ്ദേശങ്ങളുടെ ദുർവ്യാഖ്യാനം: 'കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രദമായ വലിയ സ്ഥലം കണ്ടെത്തുക' എന്ന കോടതിയുടെ പരാമർശത്തെ നിലവിലുള്ള ജനകീയ സമരമുഖങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി അടച്ചുപൂട്ടാനുള്ള അവസരമായി സർക്കാർ ഉപയോഗിച്ചുവെന്ന ആക്ഷേപം ശക്തമാണ്. ഇത് കോടതിയുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

​ചുരുക്കത്തിൽ

​കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെയും ഡൽഹി പോലീസിന്റെയും ഈ നടപടി നിയമപരമായ പരിശോധനയെ അതിജീവിക്കുമോ എന്നത് ബദൽ വേദികളിൽ സർക്കാർ നൽകുന്ന സൗകര്യങ്ങളുടെയും, പ്രതിഷേധാവകാശത്തെ അത് എത്രത്തോളം ഹനിക്കുന്നുണ്ട് എന്നതിനെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. സുപ്രീം കോടതിയുടെ മുൻ ഉത്തരവുകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ, പൗരന്മാരുടെ മൗലികാവകാശങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി നിഷേധിക്കാതെ, ന്യായമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഇതെന്ന് കോടതിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ സർക്കാരിന് കഴിഞ്ഞാൽ നിലനിൽക്കുമെങ്കിലും, സമരങ്ങളുടെ ശബ്ദം അടിച്ചമർത്താനാണ് ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്ന് കോടതിക്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ തിരിച്ചടി നേരിടാനും സാധ്യതയുണ്ട്.